iCRA KURULU:Dr.Baymirza HAYIT, Prof.Dr. Dursun YILDIRIM, Prof. Dr. Ahmet Bican ERCILASUN, Prof.Dr. Yumni SEZEN, Doçent. Cemal ZEHIR, Gaz. Yazr. Rasim EKSI HUKUK DANISMANLARI: Av. Izzet CEMIL FIDAN, Av.Ilker TURNA, Av. Ömer YESILYURT, Av. Hakki KURTULUS, Av. Mehmet TASDELEN... SITE SORUMLULARI:Genel sorumlu: Erhan ÖZTUNC, Teknik Sorumlu: Naci ERKOVAN, Halkla Iliskiler: Melih YILMAZ...
18.yüzyılın ünlü düşünür ve bilim adamı olan Erzurumlu İbrahim Hakkı 18 Mayıs 1703 yılında Erzurum'a yaklaşık kırk kilometre uzaklıkta bulunan Hasankale kasabasında dünyaya gelmiştir. Derviş Osman Haseni 'nin oğludur. 4-5 yaşlarında okuma yazma öğrenmiş,7 yaşında dönemin ünlü bilginlerinden eğitim almaya başlamıştır. 1780 yılında vefat eden İbrahim Hakkı, sadece bir şair ve mutasavvıf değil, aynı zamanda çağının astronomi, anatomi, fizyoloji, psikoloji, aritmetik, geometri gibi çeşitli bilim dallarındaki çalışmalarıyla dikkati çeken ünlü bir bilim adamıdır.
Babası vefat edince, Erzurum 'a dönüp öğrenimini tamamlar. O devirde Erzurum müftüsü olan Muhammed Hazık'tan Arapça, Farsça dersleri alır, bu dillerde şiir yazabilecek düzeye gelir. 1728 yılında tekrar Tillo'ya dönüp Şeyh Fakirullah Hazretleri'ne bağlanır. Yedi sene sonra, Şeyhinin vefatı üzerine, Hasankale'ye döner, oradan da Erzurum 'a giderek Yukarı Habib Efendi Camiinde İmam ve hatip olarak görev alır. Başka camilerde de vaazlar, nasihatler verir. Gençlik dönemini bilgi ve kültür ile donatarak ileri yıllarda kaleme alacağı eserlere hazırlık yapmaktadır.
Kabiliyeti, ilim aşkı, tatmin edilemez bir arzuyla okuduğu kitaplar ve mürşidi Fakirullah 'ın manevi himmetiyle şaşırtıcı ilerlemeler kaydeder. Öyle ki Sultan I. Mahmut'un da dikkâtini çekerek saraya davet edilir. Saray kütüphanesinden istifade şansı tanınır kendisine. Sonra Sultanın emriyle, ders okutmak şartıyla Erzurum'un Şigveler Dağı eteğinde bulunan Abdurrahman Gazi Hazretlerinin zaviyedarlığına tayin edilir. Erzurum'a döndüğünde, küçük risale denemelerine başlar. 1775' te ikinci kez İstanbul'a gelir. Dönüşte Hasankale'ye çekilerek kendini tamamen kitap hazırlamaya adar. Ansiklopedik ve tasavvufi bir eser diye tanımlanan Marifetname'yi o dönemde meydana getirir. Bu eser, bugün bile birçok bilim adamını şaşırtacak bilgiler içermektedir. Astronomiden matematiğe, astrolojiden tıbba,dini emir ve uygulamalara, psikolojiden kıyafetnameye kadar akla gelebilecek birçok konudaki soruların cevabı verilmektedir. Halk arasında dolaşan, onun "yıldızlar arasındaki uzaklığı Tillo sokakları kadar iyi bildiği" söylencesi, bilgi ve maharetinin derecesini anlatmak açısından önemlidir.
Ardından başka eserler de kaleme alır. Kitaplarının tam sayısı hakkındaki rivayetler; on dört ile elli dört arasında değişmektedir.
Gümüşhane, Muş, Bitlis, Siirt, Hasankale, Erzurum, İstanbul ve başka vilayetlere çeşitli seyahatler yapar. Üç kez Hacca gider . Bu seferler sırasında İslam aleminin belli başlı ilim merkezlerindeki ve mukaddes sayılan şehirlerindeki âlimlerle tanışır, fikir alışverişinde bulunur.
Çağının keşif ve icatlarını yakından takip eder; hiçbir zaman yeniliklere yabancı kalmaz. Geriye dönüşü asla kabul etmeyen bir fikir ve ilim adamı hüviyetini de taşır. Yeniliklere olduğu kadar teslimiyet ve rızaya da taraftar olduğunu bildirir. Örneğin, Fecr-i Şimali denen meteorolojik olay sırasında İstanbul'daki hocalar, "kıyamet kopuyor" diye cami direklerine sarıldıklarında İbrahim Hakkı Hazretleri, bu olayı hiçbir telaşa, endişeye kapılmadan arkadaşlarıyla, talebeleriyle birlikte soğukkanlılıkla seyreder.
İBRAHİM HAKKI'NIN ESERLERİNDEN SEÇMELER
İbrâhim Hakkı'nın yazmış olduğu eserler şunlardır:
En ünlü eseri 'Marifetname' dir. Eserlerinden dikkat çekici bazı alıntıları aşağıda bulabilirsiniz.
Kâinatın ilk mertebesi kesif topraktır. Son mertebesi ise nefs-i tahire (melek gibi) olup gayet latiftir. Zira, madenlerin evveli toprak ve suya, sonu bitkiye ulaşır. Bitkinin evveli madene ve sonu hayvana çıkar. Hayvanların evveli (en ilkeli) nebata, sonu insana ulaşır. İnsan nefsinin evveli hayvana, sonu meleki ve temiz olan nefse ulaşır. Kemal, ancak orada hasıl olur.
Bütün gök olayları ve unsurların birleşmesinden doğan ve bütün zahiri kâinattan murat ve maksudumuz, ancak İnsan-ı Kâmilin şerefli varlığıdır. İnsan-ı Kâmil'den başkası, tamamen ona tufeyli, hizmetçi ve tâbi kılınmıştır. Her isteğin aslı ve her ümidin sonu işte budur."
İnsanın bedeni küçük alem, ruhu büyük âlemdir. Zira âlemde yaratılan her şeyin benzeri, insanın vücudunda vardır. Hissedilen cansızlara örnek, insanın uzuvları;
hayvanlar, insanın ahlâkı;
dört mevsim insanın dişleri;
âdet ve sanatlar, insanın duyguları ve kuvvetleri;
berzah alemi, insanın düşünce ve hatıraları;
Melekût Alemi insanın kalbi ve ruhuna örnek verilebilir...
Allah ü Teala'nın kudreti ile uyduların ve burçların süfli cisimlerde maddi yapılarda tesirleri daimi olduğundan bütün halkın şekil hâl, ahlak ve tavrı, henüz ana karnında nutfe iken rast gelen baht ve talileri tesirlerinden meydana gelmiştir. Ana rahmine nutfe vaki olduğu saatte baba ve ananın talileri hangi işte ise, o nutfenin zatına tesirle işlenmiş olur. Çünkü o nutfe ceninin cisminin levh-i mahfuzudur. Levh-i mahfuz ise bu âlemin aynasıdır.
Hak Taâlâ'nın tesiriyle felekler, yıldızlar, dönüp ve hareket eyleyip; dört unsuru (hava, su, toprak, ateş) anlatılan başkalaşım üzere birbirine kaynaştırıp, hamur etmişlerdir. Ta ki unsurların kaynaşmasından, önce madenler hasıl olup, ondan bitkiler peyda olup, ondan hayvanlar vücuda gelmiştir. Hayvan kemalini buldukta; insan ortaya çıkmıştır. Madenler ile bitkiler arasında aracı mercandır. Zira ki salabette taş gibidir ve bitki gibi zerre zerre denizin dibinde bitip, suyun yüzünden yukarı gelip, kuruldukta; sert olur. Bitkiler ile hayvanlar arasında aracı hurma ağacıdır. Zira ki o, bitki iken hayvan gibi erkeğine yakın olmadıkça; neticesi hurma olmaz. Başını kesseler helak olup, kuru ve yapraksız, meyvesiz kalır. Hayvanlar ile insan arasında aracıların en belirgini maymundur. Zira ki, cümle azası, kıl ve kuyruğundan başka, dışı ve içi insana benzer.
Bu aracıların vücudunda hikmet budur ki, her biri kendi mertebesi altından son yükseklik mertebesine ulaşıp; varlıkların mertebeleri tek silsileyle bileşik ola ve insanlık mertebesinde nihayet bula. Şu halde zaman devrinin tamamlayıcısı, cihanın parçalarının zübdesi(öz,özet), yedi yüksek babanın ve dört aşağı ananın ve üç bileşiğin son hülasaları insan bedenidir. Belki her iki cihandan gaye ancak hazreti insandır.
Umumun feyzi ve onlardan dokuz feleğe ve onlardan dört tabiata ve onlardan dört unsura ta toprağa gelinceye dek yolların tümü başlangıçtır. Topraktan madene ve ondan bitkiye ve ondan hayvana ve ondan olgun insana gelinceye dek bunların cümlesi sonuç yoludur. İlahî nur ve sonsuz feyz, teklik mertebesinden akıllar üzere ve onlardan unsurlar ve toprak üzere iner ve feyz verir ki, buna: Başlangıç ve iniş kavsi dahi derler. Bundan sonra topraktan madene, ondan bitkiye ve ondan hayvana ve ondan insana ve ondan kâmil insana yükselip dönerek; kâmil insandan hazreti Hak'ka vâsıl olur. Bu hemen o ilâhî nurdur ki, başlangıçta o makamdan gelip, bu makamları geçip yine kendi makamına gidip, devresini tamam eyler. (Her şey aslına döner) düsturunca, o nur, aslına gider. O ki: "İşin başlangıcı ondandır, sonucu onadır," buyurmuştur. Bu geçici vücudun işinin devretmek olduğunu duyurmuştur. Bu dönüşe: Dönüş yeri, çıkış kavsi dahi derler. Şu halde aslî muhabbed hükmüyle ve oluş hakikatlerinin yönelişleriyle, geçici olan umumî vücut, tavır ve mazharların her birine ulaştıkça; o tavrın rengiyle renklenip, o mazharın özelliğiyle nitelenir.
Bu şerefli vücudun yükseliş başlangıcı madenler olmuştur ki, onların başlangıcı kaygan çamurdur. Sonra ondan taşlar mertebesine yükselmiştir. Ondan eriyen cevherler mertebesine ulaşmıştır; demir, kalay, bakır, gümüş ve altın gibi madenlerdir. Bundan sonra la'l, yakut ve zümrüt gibi cevherlerin mertebesine yükselmiştir. Ta mercana varıp, bitkisel belirtilerle gelişip, o mertebeden dahi yükselip, tohumsuz biten bitkiler mertebesine gitmiştir. Bundan sonra tohumla biten bitkiler mertebesine ve ondan ağaç suretine varıp, ta hurma ağacı olmaya yetmiştir. Hurma mertebesinden, hayvan mertebesine yükselip yıllarca o mertebede yaşamıştır. Ta iş ve surette insana benzeyen goril ve maymun mertebesini bulmuştur. O mertebeden dahi yükselip, insan suretine gelmiştir. O insan ki, kemâl mertebelerinin suret ve sîretinde ilerleyip, kâmil insan mertebesine gidip, İlâhî ahlâk ile dolmuştur. O, bilginin olgunluğuna erip, külli akla ulaşmıştır. Bu mertebede varlık dairesi birleşip, nihayet bulmuştur. Zira ki, umumî vücut işinin devri böylece bulunmuştur ve bu geçici vücut, bir daire şeklinde resmolonmuştur. Onun başlangıcı ilk akıl, sonucu kâmil insan kılınmıştır. Böylece vücut dairesinin sonu öne gelip, kâmil insanda birleşip, tamam bilinmiştir.
'Varın yok, yokun var olması mümkün değildir. Var daima var, yok daima yoktur. Fakat, var, bir mertebeden diğer mertebeye, bir halden diğer hale geçebilir.' (marifetname)
Rabbanî feyz, bütün varlıklara beraber ulaşır. Bütün varlıklar, o semte yönelik ve bakıcıdır. Herkes kabiliyeti kadar feyiz verici Allah'ın feyzine naildir. Çünkü geçici varlık olan Rabbanî feyz, çeşitli görünüşlerde ortaya çıkıp, çok mertebelere yakın olmuştur. O halde her ortaya çıkış ve suretin boyasıyla boyanıp, ona uygun parıltı almıştır. Bir varlık iken çeşitli suretler ile ortaya çıkmıştır. Her nesnenin bir ismi vardır ki, o isim ona rab olmuştur. Her kim ki, kendi bağlı olduğu rabbin terbiyesinde kalmıştır; o kimse hakkı unutup kendine tapar olmuştur. Bütün vakitlerinde âlelem halkıyle kavga ve münakaşa edip, kendini inkâr ve itiraz ateşine salmıştı. İşlerinde gam ve keder denizine dalmıştır. Kim ki, kendi rabbinin terbiyesinden çıkıp Rabler Rabbinin dairesine girmiştir; yani kendi tabiatının zindanından ruhun fezasına gelmiştir: O kimse nefsin putunu kırıp, Allah'a tapar olmuştur. Bütün vakitlerinde halkın tümüyle barış ve iyilik içinde olup, üzüntülerden kurtularak, ebedî saadeti bulmuştur. Zira ki, kamil insan olup, külli akla ulaşmıştır. Devresini tamam edip, muradı hasıl olmuştur.
Beden bir bileşimdir ki, insan nefsi ona binmiş gibidir. Allah'ı tanımak,asıl maksattır. Şu halde bir kimse bedeninden, nefsini idrak etmeksizin,Alemlerin Rabbini tanıma davasını eylese, o kimse öyle bir müflise benzer ki; kendi yiyeceği ve içeceği olmayıp, beldenin fakirlerini toptan ziyafete davet eder. Herkese lazımdır ki, önce kendi nefsini bilmeye, sonra Rabbini bilmeye yönele. Ta ki muhabbete nâil ve sevgiliye ulaşıcı, muradını elde edici ola. Zira ki nefsi tanımak, Hak'kı tanımayı gerektirdiği gibi, Hak'kı tanımak dahi sevgisini gerektirir.
Dünyâ zıll-i zâildir. Ona güvenen nâdimdir. O seninle kalsa da, sen onunla kalamazsın. Dünyâdan çıkmadan önce, kalbinden dünyâ sevgisini çıkar. Dünyâ lezzetlerine aldanmayan Cennet nîmetlerine kavuşur. İki âlemde azîz ve muhterem olur. Dünyâ haraptır. Şerbetleri seraptır. Nîmetleri zehirli, safâları kederlidir. Bedenleri yıpratır. Emelleri arttırır. Kendini kovalayandan kaçar. Kaçanı kovalar. Dünyâ bala, içine düşenler de sineğe benzer. Nîmetleri geçici, hâlleri değişicidir. Dünyâya ve buna düşkün olanlara inanılmaz. Çünkü, bunlarda vefâ ve sefâ bulunmaz. Fânî olanı ver ki, bâkî olanı alasın. Kendini bilen kişinin bu dünyâya düşkün olmasına şaşılır. Şakîler dünyâya sarılır. Saîdler bâkî olana sarılır. Bedeninle dünyâda ol, kalbinle âhireti bul! Nefsin arzularını terk eden pâk olur, âfetlerden selâmet bulur. Allah'ın râzı olmadığını terk edene, Allah ondan iyisini ihsân eder. Dünyâyı anlayan, onun sıkıntılarından üzülmez. Dünyâyı anlayan, ondan sakınır. Ondan sakınan, nefsini tanır. Nefsini tanıyan, Rabbini bulur. Mevlâsına hizmet edene, dünyâ hizmetçi olur. Dünyâ insanın gölgesine benzer. Kovalarsan kaçar. Kaçarsan, seni kovalar. Dünyâ, âşıklarına mihnet yeridir. Lezzetlerine aldanmayanlara, nîmet yeridir. İbâdet edenlere kazanç yeridir. İbret alanlara hikmet yeridir. Onu tanıyanlara selâmet yeridir. Ana rahmine nisbetle, Cennet gibidir. Âhirete nisbetle çöplük gibidir.
Ölümden önce olan her şeye dünyâ denir. Bunlardan, ölümden sonra faydası olanlar, dünyâdan değil âhiretten sayılırlar. Çünkü, dünyâ âhiret için tarladır. Âhirete yaramayan dünyâlıklar, zararlıdır. Haramlar, günahlar ve mübâhların fazlası böyledir. Dünyâda olanlar dînimize uygun kullanılırsa, âhirete faydalı olurlar. Hem dünyâ lezzetine, hem de âhiret nîmetlerine kavuşulur. Mal iyi de değildir, kötü de değildir. İyilik, kötülük, onu kullanandadır. O hâlde mel'ûn olan, kötü olan dünyâ, Allah'ın râzı olmadığı, âhireti yıkıcı yerlerde kullanılan şeyler demektir. Kendini ve Rabbini unutup, lezzetlerine, şehvetlerine düşkün olanlar, yolda hayvanının süsü ile, palanı ile, otu ile uğraşıp, arkadaşlarından geri kalan yolcuya benzer. Çölde yalnız kalıp, helâk olur. İnsan da ne için yaratılmış olduğunu unutup, dünyâ zînetlerine aldanır, âhiret hazırlığı yapmazsa, ebedî felâkete sürüklenir. Dünyâ sevgisi âhirete hazırlanmaya mâni olur. Çünkü, kalb onu düşünmekle, Allah'ı unutur. Beden, onu elde etmeye uğraşarak ibâdet yapamaz olur. Dünyâ ile âhiret, doğu ile batı gibidir ki, birine yaklaşan, ötekinden uzak olur. Bir kimse ibâdetini yapmaz ve geçiminde, kazancında, Allah'ın emir ve yasaklarını gözetmezse, dünyâya düşkün olmuş olur. Allah herkesin kalbini bundan soğutur. Bunu kimse sevmez.
İnsana yaklaşımını,verdiği önemi şu mısralarla anlayabiliriz: "Sen kitabullahsın (Allah'ın kitabısın) ey can, sendedir cümle ulum (ilimler), her ne var iki cihanda sende hem mestur (satırlanmış) olur." Bu açıklamada can, tüm canlıları bünyesinde bulunduran insan demektir. Zira insan, 18 bin hayvanın yanı sıra, bitkileri ve madenleri de özleştiren bir yaratılışa sahiptir. Ayrıca her hayvan, 18 bin alemden bir alemin özüdür. Furkanda her hayvan ve ağaç bir satır olup, birleşir ve furkan kitabını oluşturur. (Furkan: farklılıklar arz eden eşyadaki değişik görüntülerdir)
İbrahim Hakkı mutasavvıf kişiliğini yanında,önemli bir bilim adamıydı. Allah'a yaklaşmak için bilimin de gerekliliğini savunuyordu. Şu mısralarına kulak verelim:
Bizim en yüksek arzumuz olan Mevla'ya kavuşmak için kudretinin büyüklüğünü fikretmeye ve düşünmeye işaret ve müjde olan Kur'an âyetleri ve Peygamber hadisleri ölçüsünce; âlemin tasviri, bir miktarca açıklama ile yetinilmiştir. Lâkin âlimlerin ileri gelenlerinden ve velilerin büyüklerinden olan araştırıcıların lideri, tetkikçilerin senedi Mevlana Seyyid Şerif (Allah'ın rahmeti onun üzerine olsun) hazretleri: "Astronomi ilmi, göklerin ve yerin yaratılışını düşünenler için en büyük Sanatkâr olan Allah'ı tanımakta ne güzel yardımcıdır!" buyurduğu için ve bütün ilimleri kendisinde toplayan, bitmeyen feyz kaynağı İmam-ı Gazali (Allah'ın rahmeti ona olsun) hazretleri: "Astronomi ve anatomi ilimlerini bilmeyen, Allah'ı tanımakta acze düşer" buyurup, anatomi ve astronomi bilginlerini duyurduğu için bir miktar âlemin astronomik yapısından ve bir miktar insan anatomisinden dahi yazılıp, açıklanmak münasip görülmüştür. Ta ki, mütalaasıyla acze düşme durumundan uzaklaşıp, cehalet zindanından çıkasın. İlim ve hikmet mahfeline girip, bilginler zümresine giresin. Hikmetin özüne hulül edip, hakikatın zirvesine yükselesin. Eşyanın hakikatına vâkıf olup, mânânın inceliklerini bilesin. Cihanın sırlarına muttali olup, âlemin durumlarını olduğu gibi bilesin. Kendini tanıma olgunluğuna erip, ondan Allah'ı tanıma devletini bulasın."
Bu forumda yeni konular açamazsınız Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Haberleşme
Köşe Yazar Girişi
Pano Kılavuzu
Arama
Gruplar
Hesabınız
Oturum Aç
Lüb-ül-Ulûm, 9) Vuslâtnâme, 10) Türkçe-Arapça-Farsça sözlük, 11) Seâdetnâme, 12) Vaslnâme, 13) Şükürnâme, 14) Mesârık-ul-Yuh, 15) Sefîne-i Nûh, 16) Kenz-ül-Fütûh, 17) Defînet-ür-Rûh, 1
